Een parfum begint bijna altijd met een briefing van een modehuis of klant, niet met een flesje dat al in gedachten is. De parfumeur krijgt een idee dat vaak in abstracte termen wordt uitgedrukt — een gevoel, een herinnering, een seizoen — en een maximumbudget per liter concentraat. Dat budget bepaalt vanaf het begin welke grondstoffen hij zich kan veroorloven te gebruiken. Daarna volgt het proces: natuurlijke en synthetische grondstoffen kiezen, de formule opbouwen in lagen van geurnoten, laten rijpen en filteren. Pas helemaal aan het einde wordt de goedgekeurde compositie gebotteld. Elke fase laat sporen na in de uiteindelijke geur, van de dichtheid van de basisnoten tot de helderheid van de vloeistof in het flesje.
- Alles begint met een briefing en een maximumbudget per liter concentraat, niet met een vast recept dat vanaf het begin vastligt.
- Grondstoffen komen uit twee families — natuurlijke, gewonnen uit planten, en synthetische, verkregen door organische synthese — en worden meestal gecombineerd, niet uitgesloten.
- De formule wordt opgebouwd in lagen: top-, hart- en basisnoten. Voor de definitieve goedkeuring kan de formule maanden of jaren worden verfijnd.
- Na goedkeuring wordt de compositie gemacereerd, gefilterd en pas daarna gebotteld.
Alles begint met een briefing
Voordat er een formule bestaat, is er een briefing. Die komt meestal van een modehuis of een externe klant en beschrijft het gewenste parfum in abstracte of zelfs poëtische termen — een emotie, een plek, een denkbeeldig persoon — samen met een maximumbudget per liter concentraat. Dat budget bepaalt in de praktijk welke grondstoffen in de formule kunnen worden opgenomen (bron: Perfumer – Wikipedia). Een kleiner budget sluit sommige zeldzame natuurlijke ingrediënten vanaf het begin uit. Daarom hangt de prijs van een parfum ook af van wat de parfumeur mag gebruiken, en niet alleen van marketing. Vraag je je af waarom sommige flacons aanzienlijk meer kosten dan andere? De redenen achter de hoge prijs van sommige parfums gaan dieper in op het verband tussen materialen en kosten.
De parfumeur levert niet meteen bij de eerste poging één winnende versie af. Op basis van de briefing stelt hij meerdere proefmengsels voor. Wanneer de klant er een goedkeurt, heeft de parfumeur die briefing „gewonnen” — maar de verfijning gaat vaak nog maanden of zelfs jaren door, onder begeleiding van een panel of artistiek directeur die achtereenvolgens om aanpassingen vraagt (bron: Perfumer – Wikipedia).
Wie geeft de briefing: een modehuis, een klant of de parfumeur zelf
De briefing kan komen van een modehuis dat zijn eerste parfum wil lanceren, van een externe klant die een compositie voor zijn eigen merk bestelt of, minder vaak, van de parfumeur zelf, die een idee aan een modehuis voorstelt. In al die situaties blijft het uitgangspunt hetzelfde: een beschrijving van het gewenste gevoel, geen lijst met ingrediënten.
De grondstoffen: natuurlijk en synthetisch
Een parfum combineert doorgaans natuurlijke grondstoffen met synthetische bestanddelen. Die twee families sluiten elkaar niet uit, maar vullen elkaar aan. Natuurlijke grondstoffen — bloemen, citrusschillen, harsen, houtsoorten, zaden, wortels — worden verkregen door extractie met oplosmiddelen (maceratie), stoomdestillatie of mechanische persing, in het geval van citrusschillen. De oude extractiemethode enfleurage is tegenwoordig grotendeels verlaten (bron: Perfume – Wikipedia).
Synthetische bestanddelen worden verkregen door organische synthese. Sommige daarvan, zoals linalool of coumarine, komen ook in de natuur voor, maar worden synthetisch geproduceerd omdat het resultaat van batch tot batch constanter is en de prijs toegankelijker. Synthetische muskussoorten hebben bovendien vrijwel alle muskus van dierlijke oorsprong vervangen die vroeger in de parfumerie werd gebruikt (bron: Perfume – Wikipedia). Dat betekent niet dat een synthetische noot minderwaardig is aan een natuurlijke; het betekent alleen dat de parfumeur het juiste middel kiest voor de stabiliteit en de kosten van de formule.
Hoe natuurlijke grondstoffen worden gewonnen
Voor elke natuurlijke grondstof is een methode nodig die bij de structuur ervan past: delicate bloemen worden vaak met oplosmiddelen geëxtraheerd, houtsoorten en harsen worden met stoom gedestilleerd en citrusschillen worden mechanisch geperst om de etherische olie vrij te maken zonder deze te verhitten.
Waarom er ook synthetische bestanddelen in de formule zitten
Een synthetisch bestanddeel wordt in een formule gebruikt omdat de gelijkwaardige natuurlijke grondstof zeldzaam of instabiel is, of omdat de synthetische variant een constante concentratie biedt, batch na batch — een belangrijk voordeel wanneer een parfum in elk geproduceerd flesje identiek moet ruiken.
De formule: hoe een parfum in lagen wordt opgebouwd
Veel parfumeurs beginnen niet voor elk bestanddeel vanaf nul, maar gebruiken „parfumbases”: vooraf samengestelde mengsels die opnieuw kunnen worden gebruikt om snel een concept te schetsen voordat ze het verder uitwerken (bron: Perfume – Wikipedia). Zodra de richting is bepaald, wordt de formule opgebouwd uit drie lagen die zich na verloop van tijd ontvouwen terwijl de compositie op de huid opdroogt: de meest vluchtige topnoten komen als eerste naar voren, binnen enkele minuten; daarna ontwikkelen de hartnoten zich en vormen ze het centrale karakter van het parfum; de meest langdurige basisnoten blijven als laatste over en dragen de geur urenlang.
De overgang van de eerste versie naar de definitieve formule is geen enkele stap, maar een proces dat tijd vergt. Nadat de klant een richting heeft goedgekeurd, blijft de parfumeur de verhoudingen aanpassen, soms maanden of jaren, totdat alle betrokken partijen de formule klaar vinden voor productie.
Top-, hart- en basisnoten
De opbouw in drie lagen verklaart waarom een parfum na tien minuten anders ruikt dan na drie uur: de topnoten verdwijnen snel, de hartnoten nemen de hoofdrol over en de basisnoten blijven tegen het einde van het dragen het duidelijkst aanwezig.
Van de eerste versie tot de goedgekeurde formule
De goedkeuring van een formule betekent niet dat het werk erop zit, maar dat een fijnere verfijning begint. De parfumeur past kleine hoeveelheden van het ene of het andere ingrediënt aan, totdat de compositie precies aansluit bij wat de klant voor ogen had.
Maceratie, filtratie en botteling
Nadat de formule is goedgekeurd, wordt de parfumolie gemengd met ethylalcohol en water en enkele weken in tanks gelaten, zodat de ingrediënten zich met elkaar kunnen verbinden. Pas daarna wordt de compositie gefilterd om achtergebleven bezinksel en deeltjes te verwijderen, voordat ze in flesjes wordt gegoten (bron: Perfume – Wikipedia).
Het aandeel parfumolie in de uiteindelijke vloeistof is grofweg wat Extrait de Parfum onderscheidt van Eau de Parfum en Eau de Toilette: Extrait de Parfum bevat doorgaans ongeveer 15-30% olie, Eau de Parfum ongeveer 15-20% en Eau de Toilette ergens tussen de 5-15%. Eau de Cologne is veel sterker verdund, rond de 2-3%. Deze percentages blijven bij benadering en verschillen per merk, dus het etiket alleen vertelt je niet hoe intens de geur zal zijn (bron: Perfume – Wikipedia). Wil je alle details weten over wat een concentratie Eau de Parfum precies inhoudt? Het artikel over Eau de Parfum gaat hier dieper op in.
Waarom de compositie vóór het filteren moet rijpen
Door de rijpingsperiode in de tank kunnen de ingrediënten zich volledig met elkaar vermengen, zodat de uiteindelijke geur homogeen is en niet bestaat uit losse noten die zich nog niet hebben „gezet”.
Het filteren en vullen van de flesjes
Door het filteren worden de fijne deeltjes verwijderd die van de natuurlijke grondstoffen zijn overgebleven. Zo is de vloeistof die in het flesje terechtkomt helder en langdurig stabiel, zonder zichtbaar bezinksel op de bodem van de fles.
De signatuur van de parfumeur: drie voorbeelden uit ons assortiment
Het hierboven beschreven proces blijft abstract totdat je het koppelt aan echte namen. Drie parfumeurs achter composities die je ook in onze parfumsamples vindt, laten zien hoe de weg van briefing naar flesje er in de praktijk uitziet.
Francis Kurkdjian en de opdracht van Baccarat
Francis Kurkdjian volgde zijn opleiding aan ISIPCA, waar hij in 1993 afstudeerde, en maakte naam met de compositie van Le Male voor Jean Paul Gaultier in 1995. In 2013 gaf het kristalhuis Baccarat hem de opdracht een compositie te maken voor het 250-jarig bestaan van het huis. De compositie werd aanvankelijk alleen verkocht in kristallen flacons (bron: Francis Kurkdjian – Wikipedia). Het resultaat van die briefing is Baccarat Rouge 540, het parfum in het voorbeeld hieronder.
Dominique Ropion en de parfums van Frédéric Malle
Dominique Ropion volgde zijn opleiding aan de school in Grasse, die tegenwoordig door Givaudan wordt geleid, en werkt sinds 2000 bij International Flavors & Fragrances (IFF). Tot zijn composities voor Frédéric Malle behoort Portrait of a Lady, dat in 2010 werd gelanceerd (bron: Dominique Ropion – Wikipedia).
Quentin Bisch en de open briefing van Amouage
Quentin Bisch, parfumeur bij Givaudan, kreeg van Renaud Salmon, creatief directeur van het huis Amouage, een open briefing zonder opgelegde olfactorische richting. Daaruit kwam Guidance voort, dat het huis later zelf omschreef als de meest succesvolle compositie uit zijn geschiedenis (bron: Quentin Bisch – Wikipedia). Amouage blijft een nichehuis. Wil je precies begrijpen wat die categorie inhoudt en hoe nicheparfums verschillen van designerparfums? Nicheparfum uitgelegd gaat daar dieper op in.
Conclusie
Zodra je parfum ziet als het resultaat van een briefing, zorgvuldig gekozen grondstoffen en een formule die maanden of jaren wordt verfijnd, krijgt het flesje in het schap een andere betekenis: het is niet zomaar een aangename geur, maar een concrete creatieve beslissing van een bepaalde persoon op een bepaald moment. Met een parfumsample (decant) kun je die „formule” dagenlang ervaren voordat je beslist of je de hele flacon wilt. Wil je precies weten hoe het decanteren bij ons werkt? Op de pagina Hoe het werkt worden de stappen uitgelegd. En als je je, nadat je een parfum hebt gedragen dat je heeft overtuigd, afvraagt hoe je een originele flacon herkent en onderscheidt van een flacon die de formule alleen maar nabootst, is Origineel parfum uitgelegd de logische volgende stap.
