Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό άρωμα που να είναι επίσημα «το ακριβότερο άρωμα στον κόσμο», καθώς κανένας ανεξάρτητος φορέας δεν διατηρεί μια τέτοια κατάταξη ενημερωμένη· τέτοιοι τίτλοι προέρχονται σχεδόν πάντα από το μάρκετινγκ του οίκου που πουλά το συγκεκριμένο άρωμα. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένοι πραγματικοί και επαληθεύσιμοι παράγοντες που εξηγούν γιατί κάποια μπουκάλια κοστίζουν πολύ περισσότερο από άλλα: οι πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται, η συγκέντρωση αρωματικού ελαίου, το μπουκάλι και η έκδοση στην οποία κυκλοφορεί το άρωμα, καθώς και η ιστορία του brand που αγοράζεις μαζί με το υγρό μέσα στο μπουκάλι. Κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν εγγυάται από μόνος του ότι το συγκεκριμένο άρωμα θα σου ταιριάζει καλύτερα από ένα πολύ πιο προσιτό.
- Οι πρώτες ύλες - Το ξύλο αγάρ, η γκρίζα άμβρα και η ρίζα της ίριδας είναι από τη φύση τους σπάνια, ενώ η ποσότητα ελαίου που προκύπτει από την απόσταξή τους είναι πολύ μικρή, γεγονός που ανεβάζει την τιμή τους πολύ πάνω από εκείνη ενός συνηθισμένου συνθετικού συστατικού.
- Η συγκέντρωση - Ένα Extrait de Parfum περιέχει συνήθως πολύ μεγαλύτερο ποσοστό αρωματικού ελαίου από ένα Eau de Toilette, κι αυτό εξηγεί ένα μέρος της διαφοράς τιμής ανάμεσα στις δύο εκδοχές του ίδιου αρώματος.
- Το μπουκάλι και η έκδοση - Ένα κρυστάλλινο μπουκάλι κατασκευασμένο από έναν οίκο όπως ο Baccarat ή μια περιορισμένη έκδοση που εξαντλήθηκε γρήγορα προσθέτει αξία ως αντικείμενο, η οποία δεν σχετίζεται με την οσφρητική σύνθεση.
- Η ιστορία του brand - Ένας niche οίκος με ιστορία που διεκδικεί και διάσημους πελάτες διαμορφώνει ένα μέρος της τιμής μέσα από την αφήγηση, όχι μόνο μέσα από το άρωμα του υγρού στο μπουκάλι.
Γιατί δεν υπάρχει ένα και μοναδικό «ακριβότερο άρωμα στον κόσμο»
Το Clive Christian No. 1 πωλείται με το σλόγκαν «The World's Most Expensive Perfume», όμως ο ισχυρισμός βασίζεται σε ένα και μόνο άρθρο του 2006, όχι σε μια ανεξάρτητη κατάταξη που ενημερώνεται κάθε χρόνο (πηγή: Clive Christian No. 1 - Wikipedia). Αυτό δεν σημαίνει ότι το άρωμα δεν είναι ακριβό ή ότι το μπουκάλι του δεν είναι ξεχωριστό, αλλά μόνο ότι ο τίτλος του «ακριβότερου» είναι μια διατύπωση μάρκετινγκ που μπορεί να διεκδικήσει κάθε οίκος, αρκεί να βρει μια οπτική που να τη στηρίζει.
Γι’ αυτό, αντί να αναζητάς μια οριστική κατάταξη, έχει περισσότερο νόημα να κατανοήσεις τους παράγοντες που καθορίζουν την τιμή οποιουδήποτε ακριβού αρώματος, ακόμη κι αν δεν φέρει κάποιον τίτλο-ρεκόρ. Σε αυτό το άρθρο χρησιμοποιούμε ως παράδειγμα το Creed Aventus, ένα niche άρωμα με υψηλή τιμή που θα βρεις στο κατάστημά μας ως decant· αν θέλεις μια πλήρη οσφρητική ανάλυσή του, θα τη βρεις στην ειδική κριτική για το Creed Aventus.
Οι πρώτες ύλες: από το ξύλο αγάρ έως τη ρίζα της ίριδας
Το ξύλο αγάρ, γνωστό και ως oud, είναι σπάνιο, καθώς μόνο περίπου 7 στα 100 δέντρα Aquilaria που φυτρώνουν σε φυσικά δάση μολύνονται και παράγουν αρωματική ρητίνη· από 70 kg μολυσμένου ξύλου προκύπτουν λιγότερα από 20 ml ελαίου κατά την απόσταξη, ενώ η υπερεκμετάλλευση οδήγησε στην ένταξη του είδους στον κατάλογο CITES (πηγή: Agarwood - Wikipedia). Η τόσο μικρή απόδοση εξηγεί γιατί το φυσικό oud παραμένει μία από τις ακριβότερες πρώτες ύλες στην αρωματοποιία, ανεξάρτητα από τον οίκο που το χρησιμοποιεί.
Η ρίζα της ίριδας (orris) ακολουθεί μια εξίσου αργή διαδικασία: για την εξαγωγή του ελαίου, η ρίζα συχνά αποξηραίνεται για περισσότερα από πέντε χρόνια πριν από την απόσταξη, ενώ ένας τόνος ρίζας παράγει περίπου 2 kg αιθέριου ελαίου. Γι’ αυτό το έλαιο orris περιγράφεται συχνά ως η ακριβότερη ουσία που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία αρωμάτων (πηγή: Orris root - Wikipedia). Αν θέλεις να κατανοήσεις και την υπόλοιπη διαδικασία, από τις πρώτες ύλες έως την τελική σύνθεση ενός αρώματος, μπορείς να συνεχίσεις με το άρθρο για το πώς παρασκευάζονται τα αρώματα.
Δεν είναι κάθε φυσικό συστατικό αυτόματα ακριβότερο από ένα συνθετικό
Η γκρίζα άμβρα παράγεται μόνο από περίπου το 1% των φυσητήρων και συχνά επιπλέει στη θάλασσα για χρόνια προτού φτάσει στην ακτή, κάτι που την καθιστά εξαιρετικά σπάνια· ακριβώς αυτή η σπανιότητα, σε συνδυασμό με το ασαφές νομικό καθεστώς της σε πολλές χώρες, οδήγησε τη σύγχρονη αρωματοποιία στη χρήση συνθετικών υποκατάστατων, όπως η αμβροξίδη (πηγή: Ambergris - Wikipedia). Η παρουσία συνθετικής αμβροξίδης δεν κάνει το άρωμα «φθηνότερο» γι’ αυτόν τον λόγο: η αμβροξίδη είναι από μόνη της ένα σύνθετο συστατικό στην παραγωγή, και η επιλογή να χρησιμοποιηθεί συνήθως σχετίζεται με τη σταθερότητα του αρώματος από παρτίδα σε παρτίδα, όχι μόνο με το κόστος.
Η συγκέντρωση μετράει: γιατί ένα Extrait de Parfum κοστίζει περισσότερο από ένα Eau de Toilette
Η συγκέντρωση αρωματικού ελαίου κυμαίνεται, σε γενικές γραμμές, από περίπου 2–3% σε ένα Eau de Cologne, σε 5–15% σε ένα Eau de Toilette, σε 15–20% σε ένα Eau de Parfum και έως 15–30% σε ένα άρωμα ή Extrait de Parfum (πηγή: Perfume - Wikipedia). Όσο υψηλότερο είναι το ποσοστό, τόσο περισσότερο συμπυκνωμένο αρωματικό έλαιο χρησιμοποιεί ο οίκος για την ίδια ποσότητα υγρού, κάτι που συνήθως αυξάνει τόσο το κόστος παραγωγής όσο και τη διάρκεια του αρώματος στο δέρμα. Η ακριβής διαφορά ποικίλλει από οίκο σε οίκο, επομένως τα ίδια ποσοστά δεν εγγυώνται το ίδιο αποτέλεσμα σε δύο διαφορετικά αρώματα.
Αν θέλεις να κατανοήσεις αναλυτικά τι σημαίνει κάθε επίπεδο συγκέντρωσης και πόσο αρωματικό έλαιο περιέχει στην πραγματικότητα, το άρθρο για το Eau de Parfum και το άρθρο για το Extrait de Parfum καλύπτουν τις λεπτομέρειες που μπορείς να αξιοποιήσεις όταν συγκρίνεις δύο εκδοχές του ίδιου αρώματος.
Το μπουκάλι και η περιορισμένη έκδοση: πόσο κοστίζει η συσκευασία
Ο Baccarat, ο γαλλικός οίκος κρυστάλλων που ιδρύθηκε το 1764, έχτισε την παγκόσμια φήμη του παράγοντας γυαλί υψηλής ποιότητας και μπουκάλια αρωμάτων για πολυτελείς οίκους, φτάνοντας να παράγει περισσότερα από 4.000 μπουκάλια την ημέρα ήδη από το 1907 (πηγή: Baccarat (company) - Wikipedia). Ένα μπουκάλι κατασκευασμένο από έναν τέτοιο οίκο κρυστάλλων δεν είναι απλώς ένα δοχείο: είναι ένα αντικείμενο από μόνο του, με τη δική του διαδικασία παραγωγής και τη δική του τιμή.
Το Baccarat Rouge 540 δείχνει άμεσα τη σύνδεση ανάμεσα στο μπουκάλι και την τιμή. Το άρωμα δημιουργήθηκε από τον Francis Kurkdjian κατόπιν παραγγελίας του οίκου Baccarat για την 250ή επέτειό του, το 2013, και το όνομά του προέρχεται από τη θερμοκρασία στην οποία παράγεται το κρύσταλλο Baccarat· η πρώτη έκδοση, εμφιαλωμένη σε κρυστάλλινο μπουκάλι Baccarat, κυκλοφόρησε σε περιορισμένα τεμάχια που εξαντλήθηκαν γρήγορα, ενώ το άρωμα έγινε διαθέσιμο στο ευρύ κοινό μόνο αργότερα, σε ένα τετράγωνο μπουκάλι, το χαρακτηριστικό σχέδιο του Francis Kurkdjian (πηγή: Baccarat Rouge 540 - Wikipedia). Μόνο η πρώτη έκδοση, εκείνη σε κρύσταλλο Baccarat, πρόσθετε αυτή την επιπλέον αξία ως αντικείμενο· το χαρακτηριστικό μπουκάλι που ακολούθησε παραμένει ένα ξεχωριστό δοχείο, με την ταυτότητα του οίκου αρωμάτων πάνω του, όχι ένα οποιοδήποτε μπουκάλι. Αυτό δείχνει, ωστόσο, πόσο ανεξάρτητη μπορεί να είναι η τιμή της συσκευασίας από την τιμή του υγρού, όταν περνάς από την κρυστάλλινη έκδοση στην κανονική.
Η ιστορία του brand: τι αγοράζεις πέρα από το υγρό στο μπουκάλι
Πολλοί niche οίκοι στηρίζουν ένα μέρος της αντιλαμβανόμενης αξίας τους σε μια ιστορία προέλευσης, όχι μόνο στην οσφρητική σύνθεση. Ο Creed, για παράδειγμα, παρουσιάζεται ως οίκος που ιδρύθηκε το 1760, με βασιλικούς πελάτες και συνταγές που διατηρούνται αποκλειστικά στην οικογένεια· ωστόσο, δεν υπάρχουν ιστορικά τεκμήρια για την εταιρεία πριν από το 1970, ενώ ο δημοσιογράφος Gabe Oppenheim και ο αρωματοποιός Pierre Bourdon αμφισβήτησαν δημόσια τον ισχυρισμό ότι όλα τα αρώματα Creed δημιουργούνται αποκλειστικά από την οικογένεια — με τον Bourdon να διεκδικεί, μεταξύ άλλων, την πατρότητα των Green Irish Tweed και Original Santal (πηγή: Creed (perfume house) - Wikipedia). Η αμφισβητούμενη ιστορία δεν λέει τίποτα για το πόσο ωραία μυρίζει το Aventus ή οποιοδήποτε άλλο άρωμα Creed· δείχνει μόνο ότι η ιστορία του brand αποτελεί μέρος όσων πληρώνεις, μαζί με το ίδιο το υγρό, και αξίζει να την εξετάζεις με την ίδια κριτική ματιά που εξετάζεις κάθε άλλον ισχυρισμό μάρκετινγκ.
Δεν πρόκειται για μοτίβο που αφορά αποκλειστικά τον Creed. Άλλοι niche οίκοι, όπως ο Amouage, χτίζουν επίσης ένα μέρος της ταυτότητάς τους πάνω σε μια αφήγηση προέλευσης και σε μια συγκεκριμένη τοποθέτηση σε σχέση με την κλασική γαλλική αρωματοποιία, όπως βλέπεις, για παράδειγμα, στο Amouage Guidance 46. Αν θέλεις να κατανοήσεις αναλυτικά τι ξεχωρίζει στην πραγματικότητα ένα niche άρωμα από ένα άρωμα designer, πέρα από την ιστορία του, το άρθρο για τα niche αρώματα εξετάζει τις σχετικές λεπτομέρειες.
Το ακριβό δεν σημαίνει ότι σου ταιριάζει
Κανένας από τους παραπάνω παράγοντες — πρώτη ύλη, συγκέντρωση, μπουκάλι ή ιστορία — δεν σου λέει πώς θα μυρίζει το συγκεκριμένο άρωμα στο δικό σου δέρμα. Το pH του δέρματος, η θερμοκρασία του σώματος και η προσωπική χημεία αλλάζουν την αντίληψη ενός αρώματος από άνθρωπο σε άνθρωπο, γι’ αυτό ένα ακριβό άρωμα μπορεί να μυρίζει διαφορετικά πάνω σου απ’ ό,τι στο δείγμα του καταστήματος ή σε κάποιον άλλον που το συνέστησε.
Ένα decant 2–3 ml σού επιτρέπει να φορέσεις το άρωμα για λίγες ημέρες στην πραγματική σου ζωή, αντί να βασιστείς μόνο σε μια δοκιμή λίγων λεπτών στο κατάστημα, προτού αποφασίσεις αν αξίζει να αγοράσεις ολόκληρο μπουκάλι. Αν θέλεις να δεις ακριβώς πώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία στο κατάστημά μας, από την παραγγελία μέχρι τον τρόπο με τον οποίο σφραγίζεται κάθε decant, η σελίδα «Πώς λειτουργεί» εξηγεί βήμα προς βήμα όλη τη διαδικασία.
